Work-life balance. Co to znaczy i jak wygląda w praktyce?

Work-life balance pojawia się w ofertach pracy, na stronach karier i w komunikacji pracodawców. Firmy piszą o elastyczności, dbaniu o dobrostan pracowników i równowadze między pracą a życiem prywatnym. Tylko co to właściwie oznacza w praktyce?

Na pewno nie chodzi wyłącznie o firmową jogę, kartę sportową czy kolejną integrację po godzinach. Work-life balance zaczyna się przede wszystkim od tego, jak zorganizowana jest codzienna praca.

Od ponad 9 lat prowadzę rekrutacje i widzę, że kandydaci coraz częściej pytają podczas procesów o kwestie, które bezpośrednio wpływają na ich codzienne funkcjonowanie: godziny pracy, nadgodziny, elastyczność, możliwość pracy zdalnej czy sposób organizacji zespołu.

Czym więc jest work-life balance, co może go wspierać i po czym poznać, czy firma rzeczywiście daje pracownikom przestrzeń na życie poza pracą?

Work-life balance. Co to znaczy?

Work-life balance oznacza równowagę pomiędzy życiem zawodowym i prywatnym. Nie oznacza jednak, że każdego dnia musisz dzielić swój czas idealnie pomiędzy pracę, rodzinę, odpoczynek i zainteresowania.

W praktyce chodzi bardziej o taki sposób organizacji pracy, który pozwala realizować obowiązki zawodowe bez konieczności ciągłego podporządkowywania im pozostałych obszarów życia.

Ta równowaga może wyglądać inaczej dla różnych osób. Ktoś będzie potrzebował możliwości kończenia pracy o określonej godzinie, dla innej osoby ważniejsza będzie elastyczność rozpoczęcia dnia, możliwość pracy z domu albo swobodne korzystanie z urlopu.

Work-life balance nie jest benefitem

To ważne rozróżnienie.

Karta sportowa, prywatna opieka medyczna, zajęcia jogi czy firmowe śniadania mogą być atrakcyjnymi benefitami. Nie świadczą jednak same w sobie o tym, że firma zapewnia pracownikom work-life balance.

Firma może oferować rozbudowany pakiet benefitów, a jednocześnie oczekiwać regularnej pracy po godzinach i odpowiadania na wiadomości wieczorami.

Może być też odwrotnie. Pracodawca nie organizuje cotygodniowych zajęć wellness, ale dobrze planuje pracę, respektuje urlopy, nie oczekuje ciągłej dostępności i daje pracownikom realną elastyczność.

Dlatego oceniając potencjalnego pracodawcę, patrzyłabym bardziej na sposób organizacji pracy niż liczbę pozycji w sekcji „benefity” w ogłoszeniu.

Jak work-life balance wygląda w praktyce?

Nie ma jednej listy rozwiązań, które automatycznie oznaczają, że w firmie panuje work-life balance. Są jednak warunki, które mogą sprzyjać zachowaniu równowagi między pracą a życiem prywatnym.

Przewidywalny czas pracy

Jeżeli stanowisko zakłada standardowy czas pracy, regularne nadgodziny nie powinny być jego nieformalnym elementem.

Oczywiście w wielu firmach zdarzają się okresy większej intensywności. Problem pojawia się wtedy, gdy sytuacja wyjątkowa staje się codziennym sposobem funkcjonowania zespołu.

Możliwość rzeczywistego odpoczynku

Urlop powinien oznaczać urlop.

Jeśli pracownik podczas wolnego nadal odpowiada na wiadomości, uczestniczy w spotkaniach albo regularnie sprawdza, co dzieje się w projekcie, trudno mówić o pełnym odpoczynku.

Duże znaczenie ma tutaj kultura organizacji. Nawet najlepsza polityka urlopowa niewiele zmienia, jeśli w praktyce ludzie czują, że nie mogą swobodnie z niej korzystać.

Elastyczność tam, gdzie jest możliwa

Nie każde stanowisko pozwala dowolnie ustalać godziny pracy. Są role wymagające obecności w konkretnych godzinach i samo w sobie nie oznacza to braku work-life balance.

Tam, gdzie charakter pracy na to pozwala, elastyczność może jednak ułatwiać łączenie obowiązków zawodowych z życiem prywatnym.

Może oznaczać np. możliwość rozpoczęcia pracy pomiędzy 8:00 a 10:00 albo określone godziny wspólnej dostępności zespołu.

Jasne oczekiwania dotyczące dostępności

Telefon służbowy czy komunikator na prywatnym telefonie nie powinny automatycznie oznaczać dostępności przez całą dobę.

Pracownik powinien wiedzieć, kiedy oczekuje się od niego dostępności, co rzeczywiście jest pilne i w jakich sytuacjach może pojawić się potrzeba działania poza standardowymi godzinami.

Ma to szczególne znaczenie przy pracy zdalnej, kiedy fizyczna granica pomiędzy biurem a domem znika.

Praca zdalna a work-life balance

Praca zdalna może ułatwiać zachowanie równowagi między pracą a życiem prywatnym, ale nie gwarantuje jej automatycznie.

Brak dojazdów daje więcej czasu. Jednocześnie komputer znajdujący się cały czas w domu może utrudniać zakończenie dnia pracy.

Firma może pracować całkowicie zdalnie i mieć kulturę ciągłej dostępności. Może też pracować stacjonarnie i bardzo dobrze respektować granice pracowników.

Dlatego model pracy i work-life balance traktowałabym jako dwa osobne zagadnienia. Jeśli zastanawiasz się nad pracą z domu, przeczytaj również mój artykuł o zaletach i wadach pracy zdalnej.

Czy work-life balance oznacza brak nadgodzin?

Nie sprowadzałabym całego pojęcia wyłącznie do zasady „pracuję osiem godzin i wyłączam komputer”.

W niektórych zawodach i organizacjach mogą zdarzać się okresy zwiększonej intensywności pracy. Istotne jest jednak to, czy są rzeczywiście wyjątkami, czy stałym elementem kultury firmy.

Jeżeli niemal każdy projekt kończy się pracą wieczorami, zespół regularnie pracuje w weekendy, a osoby wychodzące o czasie są postrzegane jako mniej zaangażowane, problem nie leży w pojedynczym intensywnym tygodniu.

Warto patrzeć na wzorzec, a nie pojedynczą sytuację.

Po czym poznać work-life balance podczas rekrutacji?

Samo zdanie „dbamy o work-life balance” w ogłoszeniu niewiele mówi. Podczas rozmowy rekrutacyjnej warto sprawdzić, co konkretnie kryje się za tym hasłem.

Zamiast pytać:

Czy w firmie jest work-life balance?

możesz zapytać:

• Jak zazwyczaj wyglądają godziny pracy zespołu?
• Jak często zdarzają się nadgodziny?
• Co dzieje się, jeśli projekt wymaga pracy poza standardowymi godzinami?
• Czy pracownicy muszą być dostępni po zakończeniu pracy?
• Jak wygląda korzystanie z urlopu?
• Czy podczas urlopu ktoś przejmuje obowiązki tej osoby?
• Jak w praktyce wygląda elastyczność godzin pracy?
• Jeśli firma pracuje hybrydowo, ile dni rzeczywiście trzeba spędzać w biurze?

Odpowiedzi powiedzą Ci znacznie więcej niż informacja o „przyjaznej atmosferze” czy „elastycznym środowisku pracy” w ogłoszeniu.

Rozmowa rekrutacyjna służy nie tylko temu, żeby firma oceniła Ciebie. To również moment, w którym Ty możesz sprawdzić przyszłego pracodawcę i zdecydować, czy rzeczywiście chcesz tam pracować.

Jeśli szukasz pracy w IT i właśnie przygotowujesz się do spotkania z firmą, zobacz również, jak przygotować się do rozmowy rekrutacyjnej w IT.

Chcesz wiedzieć, o co jeszcze zapytać pracodawcę?

Przygotowałam 55 pytań do pracodawcy, które możesz wykorzystać podczas procesu rekrutacyjnego. Pomogą Ci sprawdzić nie tylko warunki pracy, ale też zakres stanowiska, zespół, przełożonego, rozwój i sposób działania firmy.

Nie musisz zadawać wszystkich. Wybierz te, które pomogą Ci sprawdzić kwestie najważniejsze dla Ciebie przed przyjęciem oferty.

Sprawdź 55 pytań do pracodawcy →

Zwracaj uwagę nie tylko na odpowiedź, ale też na sposób jej udzielenia

Jeśli pytasz o nadgodziny i słyszysz:

„U nas nikt nie patrzy na zegarek”

warto dopytać, co to właściwie oznacza.

Podobnie z odpowiedziami typu „jesteśmy bardzo elastyczni” albo „wszystko zależy od projektu”. Nie muszą oznaczać niczego złego, ale nadal nie dają Ci konkretnej informacji.

Dopytaj o przykład:

Jak ta elastyczność wygląda w praktyce?

Jak często w ostatnich miesiącach pojawiały się nadgodziny?

Co dzieje się, kiedy ktoś jest na dwutygodniowym urlopie?

Im bardziej konkretne pytanie, tym większa szansa, że poznasz rzeczywisty sposób działania firmy zamiast samej deklaracji.

Czy work-life balance zależy tylko od pracodawcy?

Nie. Firma może stworzyć warunki sprzyjające równowadze, ale część odpowiedzialności pozostaje po stronie pracownika. Jeśli sam regularnie odpowiadasz na niepilne wiadomości wieczorem albo nie korzystasz z urlopu mimo takiej możliwości, organizacja nie zawsze jest jedynym źródłem problemu.

Nie oznacza to jednak, że odpowiedzialność można przerzucić wyłącznie na pracownika.

Trudno „stawiać granice”, jeśli kultura organizacyjna premiuje osoby dostępne przez cały czas albo przełożony regularnie wysyła zadania wymagające reakcji wieczorem.

Work-life balance jest więc wynikiem zarówno indywidualnych granic, jak i sposobu organizacji pracy.

Dlaczego work-life balance jest ważny dla pracodawcy?

Z perspektywy firmy nie chodzi wyłącznie o to, żeby pracownik był zadowolony.

Sposób organizacji pracy wpływa na doświadczenie pracowników, ich decyzje dotyczące pozostania w firmie i to, jak pracodawca jest postrzegany przez kandydatów.

Widzę to również podczas rekrutacji. Kandydaci pytają o model pracy, elastyczność, nadgodziny czy godziny dostępności, ponieważ te informacje mogą mieć znaczenie przy podejmowaniu decyzji o przyjęciu oferty.

Dlatego zamiast wpisywać „work-life balance” na listę benefitów, pracodawca powinien potrafić powiedzieć kandydatowi, jak wygląda on w praktyce.

Work-life balance. Czy da się osiągnąć idealną równowagę?

Nie traktowałabym work-life balance jako stanu, w którym praca i życie prywatne zawsze zajmują dokładnie tyle samo miejsca.

Są tygodnie, w których pracy będzie więcej. Mogą być też okresy, kiedy życie prywatne wymaga większej uwagi.

Znacznie ważniejsze jest to, czy sposób pracy pozwala Ci na odpoczynek, życie poza firmą i stawianie granic bez poczucia, że przez to jesteś mniej zaangażowanym pracownikiem.

Jeśli dopiero szukasz nowej pracy, nie oceniaj work-life balance na podstawie jednego zdania w ogłoszeniu. Potraktuj go jako jeden z warunków zatrudnienia, który warto zweryfikować podczas procesu rekrutacyjnego.